W przypadku przedsiębiorców na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych wysokość składki zdrowotnej zależy od osiągniętych przychodów i wynosi 9% rocznej podstawy wymiaru. Roczne rozliczenie składki wykonuje się w deklaracji ZUS DRA za kwiecień, składanej do 20 maja roku następnego po roku składkowym.
Wstęp – zmiany w składce zdrowotnej po Polskim Ładzie
Od 2022 r., w ramach Polskiego Ładu, zasady obliczania składki zdrowotnej dla ryczałtowców uległy zmianie – składka jest uzależniona od przychodu z działalności gospodarczej, a nie od dochodu.
Podatnicy na ryczałcie co miesiąc opłacają składkę na podstawie progów przychodów, a na koniec roku dokonują rocznego rozliczenia, które może skutkować dopłatą lub zwrotem. Proces obejmuje ustalenie rocznej podstawy, porównanie z opłaconymi składkami oraz wykazanie korekty w ZUS DRA.
Podstawę składki ustala się na podstawie przychodów z poprzedniego roku, pomniejszonych o opłacone składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe), o ile nie zostały zaliczone do kosztów lub odliczone od dochodu. Nie uwzględnia się przychodów z okresu zawieszenia działalności, miesięcy zwolnionych ze składki ani strat podatkowych z lat poprzednich po zmianie formy opodatkowania.
Progi przychodów i podstawy wymiaru składki zdrowotnej
Wysokość podstawy składki zdrowotnej dla ryczałtowców zależy od przychodów z działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym. Progi i zasady ustalenia rocznej podstawy prezentują się następująco:
- do 60 000 zł przychodu – podstawa = iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale poprzedniego roku (GUS, Monitor Polski);
- od 60 001 zł do 300 000 zł – podstawa = iloczyn liczby miesięcy i 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia;
- powyżej 300 000 zł – podstawa = iloczyn liczby miesięcy i 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
Liczba miesięcy podlegania ubezpieczeniu obejmuje wyłącznie te miesiące, w których podatnik faktycznie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu – nie wlicza się miesięcy zawieszenia działalności, okresów zwolnienia ze składki ani miesięcy objęcia ubezpieczeniem jako członek rodziny.
Przykładowe podstawy i składki za 2024 rok
Na podstawie danych GUS, dla rozliczenia za 2024 r. (przy pełnym roku – 12 miesięcy) progi i przykładowe wartości wyglądają następująco:
| Przychód z działalności za 2024 r. | Roczna podstawa (12 mies. x % wynagrodzenia) | Stawka składki | Obliczona składka zdrowotna (9%) |
|---|---|---|---|
| Do 60 000 zł | 12 x 60% przeciętnego wynagrodzenia (np. ok. 36 000 zł) | 9% | ok. 3 240 zł |
| 60 001–300 000 zł | 12 x 100% przeciętnego wynagrodzenia (np. ok. 60 000 zł) | 9% | ok. 5 400 zł |
| Powyżej 300 000 zł | 12 x 180% przeciętnego wynagrodzenia (np. ok. 108 000 zł) | 9% | ok. 9 720 zł |
Dokładne kwoty zależą od komunikatu GUS dla IV kw. 2023 r. (w 2024 r. przykładowo miesięczne składki dla wyższych progów sięgały ok. 626,93 zł i więcej). Dla 2026 r. (rozliczanego w 2027 r.) podstawy będą oparte na przeciętnym wynagrodzeniu z IV kw. 2025 r., publikowanym przez GUS.
Jak obliczyć miesięczną i roczną składkę zdrowotną?
Miesięczne opłacanie w trakcie roku
W bieżącym roku przedsiębiorca na ryczałcie oblicza miesięczną podstawę na podstawie przychodów z poprzedniego roku (w pierwszym roku działalności – z bieżącego). Przychód pomniejsza się o zapłacone składki społeczne niezaliczone do kosztów.
Przykład obliczenia miesięcznej podstawy (uproszczony) – załóżmy następujące dane:
- przychód z 2025 r. – 70 000 zł (po odjęciu składek społecznych);
- wyznaczony próg – przekroczono 60 000 zł, więc podstawa miesięczna = 100% przeciętnego wynagrodzenia z IV kw. 2024 r.;
- składka miesięczna – 9% tej podstawy, płatna do 20. dnia miesiąca.
Jeśli w trakcie roku przekroczysz próg (np. z 60% do 100%), podwyższasz podstawę od kolejnego miesiąca.
Przykład z praktyki – przedsiębiorca opłacał składkę od 60% wynagrodzenia do maja (461,66 zł/mies.), a od czerwca od 100% (769,43 zł/mies.). Po rozliczeniu rocznym, za cały rok obowiązuje podstawa 100%, więc dopłata: (769,43 zł x 5 mies.) – (461,66 zł x 5 mies.) = 1 538,85 zł.
Roczne ustalenie podstawy
Aby poprawnie ustalić roczną podstawę i składkę, wykonaj poniższe kroki:
- Zbierz przychody – na podstawie ewidencji przychodów, pomniejsz o zapłacone składki społeczne niezaliczone do kosztów;
- Określ liczbę miesięcy – uwzględnij tylko miesiące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu;
- Przypisz próg – na podstawie łącznego przychodu za rok;
- Oblicz podstawę – liczba miesięcy x właściwy % przeciętnego wynagrodzenia;
- Ustal składkę należną – 9% rocznej podstawy.
Roczne rozliczenie krok po kroku
Roczne rozliczenie składki zdrowotnej dla ryczałtowców odbywa się wyłącznie w ZUS DRA za kwiecień, do 20 maja. Nie myl tego z rozliczeniem podatkowym w PIT.
Kroki:
- Ustal roczną podstawę – jak opisano powyżej;
- Oblicz należną składkę – 9% rocznej podstawy;
- Porównaj z opłaconymi składkami – zsumuj miesięczne wpłaty z ZUS RCA/DRA;
- Wypełnij ZUS DRA – uzupełnij odpowiednie pola w deklaracji.
W formularzu ZUS DRA wpisz kolejno:
- przychody pomniejszone o składki społeczne,
- roczną podstawę i należną składkę,
- sumę opłaconych składek w roku,
- kwotę dopłaty (należna – opłacona) lub zwrotu.
Finalizacja płatności – dopłatę ureguluj przelewem do ZUS, ewentualny zwrot ZUS rozliczy zgodnie z przepisami.
Przykład (2023 r.) – miesięcznie opłacano 626,93 zł x 12 = 7 523,16 zł. Przychód roczny: 301 000 zł (próg 180%) → należna składka: 13 541,76 zł. Dopłata: 13 541,76 zł – 7 523,16 zł = 6 018,60 zł.
Błędy do uniknięcia:
- nieuwzględnianie wyłączeń (np. przychodów z miesięcy zawieszenia),
- błędne ustalenie liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu,
- mylenie rozliczenia ZUS z odliczeniami w PIT.
Odliczenie składki zdrowotnej od ryczałtu
Ryczałtowcy mogą odliczyć 50% zapłaconych składek zdrowotnych od przychodu przed zastosowaniem stawki ryczałtu. Odlicza się wyłącznie składki faktycznie opłacone w danym roku – bez możliwości przenoszenia niewykorzystanej kwoty na rok następny. W zeznaniu rocznym (np. PIT-28) należy wykazać odliczenie w odpowiedniej pozycji.
Dla porównania, limity i zasady w innych formach opodatkowania prezentują się następująco:
| Forma opodatkowania | Odliczenie składki zdrowotnej |
|---|---|
| Ryczałt | 50% zapłaconych składek odliczane od przychodu |
| Podatek liniowy | limit 11 600 zł w 2024 r. |
Częste pytania i pułapki
Poniżej znajdziesz szybkie odpowiedzi na typowe wątpliwości:
- Co jeśli zmieniłem formę opodatkowania? – strat z poprzednich lat (skala/liniowy) nie odliczysz od przychodu do podstawy zdrowotnej;
- Zwolnienie ze składki? – nie wliczaj miesięcy zwolnienia ani odpowiadających im przychodów;
- Pierwszy rok działalności? – próg ustalasz na podstawie przychodu bieżącego roku;
- Termin – rozliczenie roczne w ZUS DRA zawsze do 20 maja.
W 2026 r. sprawdź przeciętne wynagrodzenie GUS dla IV kw. 2025 r., aby uniknąć błędów w miesięcznych wpłatach. W razie wątpliwości skonsultuj się z księgowym lub ZUS – błędy mogą skutkować odsetkami.
Artykuł oparty na przepisach stanu na 2026 r.; zawsze weryfikuj z najnowszymi komunikatami GUS i ZUS.
