Groźba karalna przekazana za pośrednictwem osoby trzeciej nadal stanowi przestępstwo z art. 190 Kodeksu karnego (KK), o ile sprawca godzi się na poinformowanie ofiary, a zapowiedź wzbudza w niej uzasadnioną obawę spełnienia. Artykuł poniżej porządkuje kluczowe elementy tego czynu zabronionego, w tym formy pośrednie, orzecznictwo oraz praktyczne konsekwencje prawne.
Czym jest groźba karalna? Podstawy prawne z art. 190 KK
Groźba karalna to zachowanie polegające na zapowiedzi popełnienia przestępstwa na szkodę innej osoby lub jej najbliższych, które w odbiorcy wywołuje uzasadnioną obawę realizacji tej zapowiedzi. Poniżej przytaczamy treść art. 190 § 1 KK:
„Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.
Przestępstwo to jest co do zasady ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 190 § 2 KK). W praktyce sądy najczęściej orzekają grzywnę lub karę ograniczenia wolności, przy czym górna granica ustawowego zagrożenia wynosi 2 lata pozbawienia wolności.
Kluczowe znamiona przestępstwa przedstawiają się następująco:
- Przedmiot groźby – musi dotyczyć popełnienia przestępstwa, np. zabójstwa („Zabiję cię”), uszkodzenia ciała („Połamię ci nogi”) czy zniszczenia mienia („Rozwalę ci samochód”);
- Skutek psychiczny – groźba musi być realna i uzasadniona, a więc obiektywnie możliwa do spełnienia i wywołująca lęk w odbiorcy; nie jest nią żart niezrozumiany w ten sposób;
- Forma – może być ustna, pisemna, elektroniczna (SMS, e‑mail) lub przekazana pośrednio.
Groźba karalna przez osobę trzecią – pośrednia forma przestępstwa
Szczególne znaczenie ma groźba pośrednia, gdy sprawca nie zwraca się bezpośrednio do ofiary, lecz przekazuje zapowiedź przestępstwa przez osobę trzecią. Taka forma wypełnia znamiona art. 190 KK, jeżeli sprawca co najmniej godzi się na to, by wiadomość dotarła do pokrzywdzonego.
Przykład 1: sprawca mówi znajomemu: „Powiedz X, że go pobiję, jeśli nie zapłaci”. Jeżeli sprawca przewiduje i akceptuje przekazanie tej informacji, groźba jest karalna.
Przykład 2: odmienna jest sytuacja, gdy nadawca jedynie informuje o możliwym zachowaniu kogoś innego, bez własnego wpływu („Słyszałem, że ktoś ci grozi”). Wówczas brak jest groźby własnej sprawcy. Kluczowe znaczenie ma realny wpływ sprawcy na treść i przekaz komunikatu.
W orzecznictwie Sąd Najwyższy konsekwentnie akceptuje odpowiedzialność za groźby przekazane pośrednio, o ile spełniona jest przesłanka uzasadnionej obawy po stronie adresata.
Warunki odpowiedzialności karnej – co musi się spełnić?
Aby groźba przekazana przez osobę trzecią była przestępstwem, łącznie muszą wystąpić trzy elementy:
- Treść groźby – zapowiedź konkretnego przestępstwa na szkodę ofiary lub jej osoby najbliższej (zgodnie z art. 115 § 11 KK);
- Uzasadniona obawa – subiektywny lęk ofiary znajdujący obiektywne uzasadnienie w okolicznościach (np. wcześniejsza przemoc); groźby oczywiście nierealne nie są karalne;
- Zamiar i akceptacja przekazu – sprawca chce lub co najmniej godzi się na dotarcie groźby do pokrzywdzonego.
Dla przejrzystości zestawiamy elementy z krótkimi przykładami:
| Element | Opis | Przykład |
|---|---|---|
| Treść | Zapowiedź popełnienia przestępstwa | „Połamię ci nogi” |
| Obawa | Obiektywnie realna i uzasadniona | Groźba od osoby znanej z agresji |
| Forma pośrednia | Przekaz przez osobę trzecią za wiedzą i zgodą sprawcy | „Powiedz mu, że go zabiję” |
Konsekwencje prawne i statystyki
Za groźbę karalną grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Wymiar kary zależy od okoliczności, w tym wcześniejszego zachowania sprawcy czy siły oddziaływania groźby. Okres przedawnienia ścigania wynosi co do zasady 5 lat od popełnienia czynu.
W statystykach policyjnych odnotowuje się liczne przypadki tego typu przestępstw, często powiązane z art. 190a KK (uporczywe nękanie – stalking).
Orzecznictwo i praktyka sądowa
Sądy podkreślają, że groźba pośrednia nie traci mocy karnej, jeżeli realizuje pozostałe znamiona czynu (zwłaszcza wywołuje uzasadnioną obawę). Linie orzecznicze akcentują zgodę sprawcy na dotarcie komunikatu do pokrzywdzonego.
W praktyce decydujące są dowody: nagrania, korespondencja elektroniczna, zeznania świadków, a także kontekst relacji między stronami i wiarygodność obawy.
W praktyce postępowanie po stronie pokrzywdzonego wygląda następująco:
- Zawiadomienie o przestępstwie – złożenie w najbliższej jednostce Policji lub prokuraturze na podstawie art. 190 KK;
- Załączenie dowodów – SMS‑ów, e‑maili, nagrań, wskazanie świadków i okoliczności potwierdzających obawę;
- Weryfikacja przez organy – ocena realności i uzasadnienia obawy oraz decyzja o wszczęciu postępowania.
Powiązane przestępstwa i wyjątki
Dla pełnego obrazu warto pamiętać o przepisach pokrewnych i sytuacjach wyłączających odpowiedzialność:
- Art. 190a KK – uporczywe nękanie (stalking) – gdy groźby są elementem szerszego, natarczywego wzorca zachowań;
- Art. 191 KK – zmuszanie groźbą bezprawną – gdy celem jest przymuszenie do określonego działania, zaniechania lub znoszenia;
- Art. 224 § 2 KK – groźba wobec funkcjonariusza publicznego – kwalifikacja odrębna, gdy adresatem groźby jest funkcjonariusz przy lub w związku z pełnieniem obowiązków.
Wyjątki obejmują sytuacje, w których komunikat ma oczywisty charakter żartu, nie wywołuje uzasadnionej obawy lub jest nierealny do spełnienia.
W razie wątpliwości skonsultuj sprawę z adwokatem – prawo chroni przed wzbudzaniem strachu niezależnie od kanału przekazu groźby.
