Podstawową regułą w polskim prawie jest to, że konkubenci nie odpowiadają za długi sobie nawzajem. W przeciwieństwie do małżonków osoby żyjące w konkubinacie (związku formalnie niezarejestrowanym) nie tworzą wspólnoty majątkowej.
Każda ze stron odpowiada wyłącznie za własne zobowiązania finansowe.
Ta zasada ma jednak istotne wyjątki: w określonych sytuacjach konkubina może zostać zobowiązana do spłacenia długów partnera lub wierzyciel może sięgnąć do jej majątku.
Wyjątki od zasady – sytuacje odpowiedzialności
1. Długi z tytułu podatków od działalności gospodarczej
Pierwszym wyjątkiem jest odpowiedzialność za zaległości podatkowe partnera. Zgodnie z artykułem 111 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa:
„członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności”
Odpowiedzialność konkubiny za długi podatkowe partnera ma charakter wyjątkowy i powstaje tylko wtedy, gdy są spełnione łącznie następujące warunki:
- zaległości podatkowe dotyczą działalności gospodarczej podatnika,
- konkubina stale współdziałała przy wykonywaniu tej działalności w okresie, w którym powstały nieuregulowane zobowiązania,
- konkubina osiągała korzyści z prowadzonej przez partnera działalności.
Odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe jest absolutnym wyjątkiem i zachodzi co do zasady dopiero wtedy, gdy podatnik nie spłaca zobowiązań publicznoprawnych albo jego majątek nie wystarcza na ich zaspokojenie.
2. Długi z tytułu czynszu za wynajęte mieszkanie
Drugim i najczęściej spotykanym przypadkiem jest zadłużenie z tytułu umowy najmu lokalu. Artykuł 688¹ Kodeksu cywilnego przewiduje, że za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie. Konkubina, jeśli stale zamieszkuje w wynajętym lokalu, może być zaliczona do tego grona.
Odpowiedzialność jest ograniczona do okresu stałego zamieszkiwania – konkubina nie odpowiada za zaległości powstałe przed wprowadzeniem się ani po wyprowadzce.
3. Wspólnie nabyte rzeczy – współwłasność
Gdy konkubenci nabywają rzeczy wspólnie (każde płaci w części), powstaje współwłasność. Egzekucja może objąć współwłasne składniki majątku – co do zasady w zakresie udziału dłużnika w danej rzeczy.
Egzekucja długów – jak to wygląda w praktyce
Egzekucja długów polega na przymusowym ściągnięciu należności od dłużnika. Wobec partnera dłużnika może zostać skierowana tylko wtedy, gdy wynika to z przepisów lub współwłasności. Jeśli istnieje wspólnie nabyty majątek, egzekucja może być prowadzona wobec rzeczy objętych współwłasnością (w zakresie udziału dłużnika).
Komornik może przeszukać następujące miejsca dłużnika, jeśli jest to niezbędne do skutecznej egzekucji:
- mieszkanie dłużnika,
- inne pomieszczenia (np. piwnice, garaże, boksy),
- schowki i miejsca, w których mogą być ukryte ruchomości, pieniądze czy dokumenty.
Poniżej zebraliśmy sytuacje, w których egzekucja może objąć majątek konkubiny:
- Współwłasność rzeczy – gdy składnik majątku został nabyty wspólnie, możliwe jest zajęcie rzeczy z uwzględnieniem udziału dłużnika;
- Odpowiedzialność podatkowa – gdy spełnione są warunki z art. 111 § 1 Ordynacji podatkowej (stałe współdziałanie i czerpanie korzyści z działalności partnera);
- Odpowiedzialność za czynsz – gdy konkubina jako osoba pełnoletnia stale zamieszkuje z najemcą i odpowiada solidarnie za opłaty za okres tego zamieszkiwania.
Porównanie – konkubinat a małżeństwo
Dla pełnego obrazu warto podkreślić różnice w odpowiedzialności za długi między konkubinatem a małżeństwem:
| Obszar | Konkubinat | Małżeństwo |
|---|---|---|
| Wspólnota majątkowa | brak wspólnoty majątkowej – każdy ma swój majątek osobisty | co do zasady istnieje wspólność ustawowa (chyba że zawarto intercyzę) |
| Długi prywatne jednego partnera | odpowiada tylko dłużnik, drugi partner nie ponosi odpowiedzialności | co do zasady odpowiada dłużnik; skutki wobec majątku wspólnego zależą m.in. od zgody drugiego małżonka i charakteru zobowiązania |
| Długi zaciągnięte wspólnie | odpowiedzialność według udziałów lub na zasadzie solidarności, jeśli tak uzgodniono | solidarna odpowiedzialność obojga małżonków i możliwość zaspokojenia z majątku wspólnego |
| Czynsz za wynajęty lokal | solidarna odpowiedzialność dorosłych stale zamieszkujących z najemcą za okres zamieszkiwania | analogicznie – dorosłe osoby stale zamieszkujące z najemcą odpowiadają solidarnie |
| Długi podatkowe z działalności gospodarczej | wyjątkowo, gdy partnerka/partner stale współdziałała(-ł) i czerpała(-ł) korzyści | odrębne zasady odpowiedzialności małżonków w prawie podatkowym; możliwe szersze skutki dla majątku wspólnego |
