Darowizna pieniężna otrzymana z zagranicy podlega opodatkowaniu polskim podatkiem od spadków i darowizn, jeśli obdarowany jest obywatelem polskim lub ma w Polsce stałe miejsce zamieszkania w momencie jej otrzymania. Obowiązek ten wynika z art. 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (dalej: ustawa SD), który obejmuje nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych za granicą przy spełnieniu powyższej przesłanki.
Kiedy darowizna z zagranicy podlega opodatkowaniu w Polsce?
Polskie prawo podatkowe ma nieograniczony zasięg terytorialny w zakresie podatku od spadków i darowizn wobec obywateli polskich oraz osób ze stałym miejscem zamieszkania w Polsce. Zgodnie z art. 2 ustawy SD, darowizna pieniężna z zagranicy jest opodatkowana, jeśli w chwili jej zawarcia lub otrzymania obdarowany był obywatelem polskim lub miał stałe miejsce zamieszkania w Polsce.
Nie ma znaczenia, czy darowizna trafia na konto polskie czy zagraniczne – kluczowy jest moment otrzymania środków przez obdarowanego. Polska co do zasady nie posiada umów międzynarodowych o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie tego podatku, co oznacza ryzyko opodatkowania w dwóch krajach: kraju darczyńcy i w Polsce.
Przykład – Anna, obywatelka Polski mieszkająca w Polsce, otrzymuje darowiznę od rodzica z USA. Podlega ona polskiemu podatkowi, niezależnie od kwoty. Z kolei Beata z Gdańska otrzymująca środki od przyjaciela z Niemiec musi zgłosić darowiznę jako rezydentka Polski.
Polscy obywatele nierezydenci (np. emigranci) również mają obowiązek podatkowy w Polsce za darowizny z zagranicy; właściwy miejscowo jest Naczelnik III US Warszawa‑Śródmieście.
Grupy podatkowe i kwoty wolne od podatku
Podatek od darowizny zależy od stopnia pokrewieństwa między darczyńcą a obdarowanym (grupy podatkowe – art. 4a i nast. ustawy SD). Kwoty wolne naliczane są w okresie 5 lat od pierwszej darowizny od tego samego darczyńcy. Zestawienie grup i kwot wolnych:
| Grupa podatkowa | Kto należy? | Kwota wolna (2026 r.) |
|---|---|---|
| I | małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięć, synowa | 36 120 zł |
| II | zstępni rodzeństwa (bratanice, siostrzeńcy), rodzeństwo rodziców (wujkowie, ciotki), zstępni i małżonkowie pasierbów; małżonkowie ww. osób | 27 090 zł |
| III | wszyscy inni, w tym osoby niespokrewnione (np. przyjaciel) | 4 902 zł |
Przykład – Jeśli w ciągu 5 lat otrzymasz od brata (grupa I) 35 000 zł i od siostry (grupa I) 35 000 zł, podatek nie wystąpi. Przekroczenie 36 120 zł od jednego darczyńcy z grupy I generuje obowiązek podatkowy od nadwyżki.
Podstawę opodatkowania stanowi wartość darowizny w złotych polskich, przeliczona po kursie NBP z dnia otrzymania.
Zwolnienia i ulgi podatkowe
Możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku dla darowizn od najbliższej rodziny (grupa I; w wybranych przypadkach także grupa II), jeśli spełnione są łącznie warunki: darowizna została dokonana przelewem (na rachunek płatniczy obdarowanego, nie w gotówce) oraz obdarowany zgłosi darowiznę na formularzu SD‑Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania.
Dla nierezydentów‑obywateli polskich właściwy jest Naczelnik III US Warszawa‑Śródmieście. Brak przelewu bankowego wyklucza zastosowanie zwolnienia.
Inne preferencje obejmują m.in. ulgę mieszkaniową (darowizna na nabycie budynku/lokalu mieszkalnego) oraz zwolnienia dla darowizn na cele charytatywne (art. 4 ust. 1 ustawy SD).
Obowiązek podatkowy – moment powstania i płatność
Obowiązek podatkowy powstaje w momencie otrzymania darowizny (wpływu na konto), a podatnikiem jest obdarowany (art. 5 ustawy SD). Po przekroczeniu kwoty wolnej obliczasz nadwyżkę i stosujesz stawki progresywne właściwe dla danej grupy podatkowej (art. 15 ustawy SD).
Przykład stawek dla grupy III – do 10 278 zł podstawy: 12%; powyżej – do 20%.
Jak zgłosić darowiznę – procedura krok po kroku
Postępuj według poniższych kroków, aby prawidłowo zgłosić lub rozliczyć darowiznę:
- Sprawdź przesłanki – potwierdź obywatelstwo/pobyt oraz właściwą grupę podatkową;
- Zbierz dokumenty – potwierdzenie przelewu (wyciąg bankowy), dane darczyńcy, kurs NBP z dnia wpływu;
- Oblicz wartość – przelicz na PLN i zsumuj darowizny od tego samego darczyńcy w okresie 5 lat;
- Zgłoś, jeśli przysługuje zwolnienie – w 6 miesięcy złóż SD‑Z2 (e‑Deklaracje lub osobiście) do urzędu skarbowego właściwego dla miejsca zamieszkania obdarowanego; dla nierezydentów – Warszawa‑Śródmieście;
- Gdy należny jest podatek – w miesiąc od powstania obowiązku złóż SD‑3 i zapłać podatek (co do zasady do 14. dnia miesiąca po złożeniu deklaracji);
- Kontroluj terminy – termin 6 miesięcy dla grupy I/II dotyczy wyłącznie zgłoszenia w celu zwolnienia.
Brak zgłoszenia może skutkować sankcją karnoskarbową – nawet do 720 stawek dziennych.
Rozliczenie podatku – deklaracje i płatność
Najważniejsze formularze i sposób zapłaty przedstawiają się następująco:
- SD‑Z2 – zgłoszenie darowizny w celu skorzystania ze zwolnienia;
- SD‑3 – deklaracja podatkowa po przekroczeniu kwoty wolnej;
- Płatność – przelew na mikrorachunek podatkowy właściwego urzędu skarbowego.
Ważne – Darowizna nie łączy się z PIT; to odrębny podatek.
Ryzyko podwójnego opodatkowania i inne pułapki
Brak umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w tym zakresie może oznaczać naliczenie podatku zarówno w kraju darczyńcy, jak i w Polsce – warto sprawdzić lokalne przepisy w państwie źródła. Najczęstsze pułapki to:
- gotówka – brak możliwości skorzystania ze zwolnienia przy braku przelewu;
- darowizny w częściach – transze sumują się w okresie 5 lat; po przekroczeniu progu zgłaszasz i płacisz podatek od nadwyżki;
- emigranci – polscy obywatele mieszkający za granicą co do zasady rozliczają darowizny w Polsce;
- waluty – przeliczaj zawsze po kursie NBP z dnia otrzymania.
Przykłady praktyczne
Poniżej przykłady najczęstszych sytuacji i właściwych działań:
- Darowizna od rodzica (grupa I) – 50 000 zł przelewem z UK: złóż SD‑Z2 w 6 miesięcy i skorzystaj ze zwolnienia;
- Darowizna od przyjaciela (grupa III) – 6 000 zł: przekroczono 4 902 zł, złóż SD‑3 w miesiąc i zapłać ok. 12% od nadwyżki;
- Polak w Niemczech – 40 000 zł od wuja (grupa II): obowiązek podatkowy w Polsce; deklaracje kieruj do Warszawa‑Śródmieście.
Źródła – Ustawa o podatku od spadków i darowizn; interpretacje i analizy ekspertów. Kwoty wolne i progi mogą ulegać zmianom – sprawdź aktualne rozporządzenia MF (np. 36 120 zł dla grupy I). W razie nowelizacji monitoruj Dziennik Ustaw.
