Umowa użyczenia lokalu to umowa cywilnoprawna, w której jedna strona (użyczający) bezpłatnie udostępnia lokal drugiej stronie (biorącemu w użyczenie) na czas określony lub nieokreślony. Podstawę prawną stanowią przepisy art. 710 i nast. Kodeksu cywilnego.
Kluczową cechą użyczenia jest jego bezpłatny charakter. To właśnie odróżnia użyczenie od najmu, w którym obowiązuje czynsz. Umowa może dotyczyć różnych rodzajów nieruchomości: mieszkań, domów, garaży, biur czy innych lokali.
Strony umowy użyczenia
Umowa użyczenia lokalu zawierana jest między dwiema stronami o jasno określonych rolach:
Użyczający – osoba (najczęściej właściciel lub posiadająca tytuł prawny), która oddaje lokal w bezpłatne użytkowanie.
Biorący w użyczenie – osoba, która korzysta z lokalu zgodnie z warunkami określonymi w umowie.
Forma umowy może być zarówno pisemna, jak i ustna. Forma pisemna jest jednak zdecydowanie rekomendowana – ułatwia dowodzenie ustaleń i minimalizuje ryzyko sporów.
Elementy, które powinna zawierać umowa użyczenia lokalu
Dokładne oznaczenie stron umowy
W przypadku osób fizycznych wprowadź pełne dane identyfikacyjne stron:
- imiona i nazwiska,
- daty urodzenia,
- imiona rodziców,
- adresy zamieszkania,
- numery PESEL,
- serie i numery dokumentów tożsamości.
W przypadku podmiotów gospodarczych należy wskazać NIP.
Precyzyjny opis użyczanego lokalu
Przedmiot umowy powinien być opisany szczegółowo. Ujmij w opisie następujące informacje:
- adres lokalu (miasto, ulica, numer domu/lokalu),
- powierzchnię w metrach kwadratowych,
- liczbę pomieszczeń,
- numer księgi wieczystej (jeśli lokal jest ujawniony w księdze),
- stan techniczny lokalu.
Stan techniczny przedmiotu umowy
Strony powinny potwierdzić znajomość aktualnego stanu technicznego lokalu i jego wyposażenia. To ważne, aby uniknąć sporów dotyczących odpowiedzialności za uszkodzenia lub usterki.
Określenie czasu trwania umowy
Czas oznaczony – konkretny okres, np. od dnia X do dnia Y, po którym umowa wygasa.
Czas nieoznaczony – bez wskazania daty zakończenia, z możliwością wypowiedzenia na zasadach uzgodnionych w umowie lub wynikających z przepisów.
Cel i zasady korzystania z lokalu
W umowie wskaż cel użyczenia (np. cele mieszkaniowe, prowadzenie działalności) oraz jasne reguły korzystania z lokalu, takie jak:
- dostęp do lokalu,
- prawo do podnajmu (zwykle zabronione),
- obowiązek konserwacji i utrzymania lokalu w czystości,
- odpowiedzialność za ewentualne szkody.
Wzór umowy użyczenia lokalu
Poniżej znajdziesz uproszczony wzór, który możesz dostosować do swoich potrzeb:
UMOWA UŻYCZENIA LOKALU
Zawarta w dniu ____ w ____.
Pomiędzy:
1) …………………………………………………., urodzonym/urodzoną dnia …………………….., synem/córką …………………….. i …………………….., zamieszkałym/zamieszkałą w …………………….., ul. …………………….., legitymującym/legitymującą się dowodem osobistym seria/numer …………………….., PESEL …………………….., zwaną/zwanym dalej „Użyczającym”;
2) …………………………………………………., urodzonym/urodzoną dnia …………………….., synem/córką …………………….. i …………………….., zamieszkałym/zamieszkałą w …………………….., ul. …………………….., legitymującym/legitymującą się dowodem osobistym seria/numer …………………….., PESEL …………………….., zwaną/zwanym dalej „Biorącym w użyczenie”.
§ 1 Przedmiot użyczenia
Użyczający oświadcza, że posiada tytuł prawny do lokalu położonego w …………………….., przy ul. …………………….., składającego się z …….. pomieszczeń, o łącznej powierzchni …….. m².
Lokal opisany powyżej zwany jest dalej „Lokalem”.
§ 2 Przedmiot i cel użyczenia
Użyczający użycza i daje w bezpłatne użytkowanie Biorącemu, a Biorący przyjmuje do używania Lokal z przeznaczeniem na …………………….. (np. cele mieszkaniowe).
§ 3 Czas trwania umowy
Umowa zawierana jest na czas …….. (oznaczony/nieoznaczony) od dnia …….. roku (lub na czas nieoznaczony).
§ 4 Zasady korzystania z lokalu
- Biorący zobowiązany jest korzystać z Lokalu zgodnie z jego przeznaczeniem.
- Biorący nie ma prawa do podnajmu Lokalu bez wyraźnej zgody Użyczającego.
- Biorący zobowiązany jest do utrzymania Lokalu w czystości i należytym stanie.
- Biorący odpowiada za ewentualne szkody wyrządzone przez niego w Lokalu.
§ 5 Oświadczenie o stanie technicznym
Strony oświadczają, że znany jest im stan techniczny Lokalu i jego wyposażenia w chwili zawarcia niniejszej umowy.
§ 6 Podpisy
………………………………………..
Podpis Użyczającego
………………………………………..
Podpis Biorącego w użyczenie
Data: ……………………..
Prawa i obowiązki stron
Prawa i obowiązki użyczającego
Użyczający, jako właściciel lub posiadacz tytułu prawnego do lokalu, ma prawo do:
- odbioru lokalu w stanie co najmniej takim, w jakim go oddał (z uwzględnieniem normalnego zużycia),
- wznowienia posiadania lokalu po upływie okresu użyczenia,
- rozwiązania umowy w przypadku naruszenia warunków użyczenia przez biorącego,
- wznowienia posiadania lokalu w razie śmierci biorącego.
Użyczający zobowiązany jest natomiast do:
- udostępnienia lokalu w stanie umożliwiającym korzystanie z niego zgodnie z przeznaczeniem,
- dokonywania napraw i remontów o charakterze większym, wykraczającym poza zwykłe utrzymanie,
- wykonywania niezbędnych prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem lokalu.
Prawa i obowiązki biorącego w użyczenie
Biorący w użyczenie ma prawo do:
- korzystania z lokalu zgodnie z warunkami umowy,
- realizacji celu, dla którego lokal mu udostępniono,
- żądania od użyczającego wykonania napraw uniemożliwiających korzystanie z lokalu,
- rozwiązania umowy w uzasadnionych przypadkach.
Biorący w użyczenie zobowiązany jest do:
- korzystania z lokalu z należytą starannością,
- utrzymywania lokalu w czystości i porządku,
- niezwłocznego informowania użyczającego o awariach i uszkodzeniach,
- zwrotu lokalu w stanie co najmniej takim, w jakim go otrzymał,
- pokrycia kosztów drobnych napraw i prac konserwacyjnych.
Kwestia podatku przy umowie użyczenia
Brak obowiązku podatku VAT
Umowa użyczenia lokalu jest umową bezpłatną, co do zasady nie stanowi więc odpłatnej usługi podlegającej opodatkowaniu VAT. Oznacza to, że strony nie wystawiają faktury VAT ani nie rozliczają VAT wyłącznie z tytułu użyczenia.
Podatek dochodowy
Dla osób fizycznych – użyczający: bezpłatne użyczenie co do zasady nie powoduje powstania przychodu po stronie użyczającego. Po stronie biorącego może jednak powstać przychód z nieodpłatnych świadczeń (z wyjątkami przewidzianymi w przepisach, np. w relacjach rodzinnych). W razie wątpliwości warto skonsultować się z doradcą podatkowym.
Dla osób prowadzących działalność gospodarczą: jeżeli użyczający prowadzi działalność związaną z nieruchomościami, skutki podatkowe należy ocenić indywidualnie – z uwzględnieniem zasad rozpoznawania nieodpłatnych świadczeń oraz kosztów uzyskania przychodów.
Podatek od czynności cywilnoprawnych: umowa użyczenia lokalu jest zwolniona z PCC.
Jak prawidłowo sporządzić umowę użyczenia?
Forma i wymogi
Umowa użyczenia lokalu nie wymaga udziału notariusza ani skomplikowanej formy. Kieruj się poniższymi zasadami:
- forma pisemna – choć nieobowiązkowa, znacząco ułatwia dowodzenie warunków umowy;
- jasność i precyzja – wszystkie postanowienia sformułuj jednoznacznie, aby uniknąć nieporozumień;
- pełne dane stron – wprowadź komplet danych użyczającego i biorącego;
- szczegółowy opis lokalu – tak, aby nie było wątpliwości co do przedmiotu umowy;
- określenie czasu trwania – wskaż daty lub zdarzenia skutkujące zakończeniem umowy;
- podpisy obu stron – potwierdzające znajomość i akceptację warunków.
Gdzie uzyskać gotowy wzór?
Dostępne są gotowe wzory umowy użyczenia lokalu w serwisach prawnych, urzędach oraz na portalach biznesowych; można je następnie dostosować do konkretnej sytuacji.
Rozwiązanie umowy użyczenia lokalu
Do rozwiązania umowy może dojść w następujących sytuacjach:
- wygaśnięcie umowy – po upływie ustalonego w umowie okresu (gdy zawarto ją na czas oznaczony);
- wypowiedzenie – każda ze stron może wypowiedzieć umowę zawartą na czas nieoznaczony z zachowaniem umownego lub ustawowego okresu wypowiedzenia;
- ważny powód – w razie korzystania z lokalu niezgodnie z umową lub wyrządzenia znaczących szkód użyczający może rozwiązać umowę.
